فارس پهناور با بیش از ۱۲۰ هنر صنعت، ۲ شهر جهانی و چهار شهر و روستای ملی در صنایع دستی سرآمد است و میراث فرهنگی مردمانش سرشار از هنرهایی تنیده در تار و پود زندگی آنان بوده است.
در گذر زمان و افزایش سرعت و تغییر سبک زندگی، بسیاری از صنایع دستی کاربردی جای خود را به محصولات تولیدی کارخانجات دادند که به وفور و در حجم انبوه روانه بازارها میشدند.
رفتهرفته، تولید این صنایع دستی نیز در جدال با شرایط متفاوت از رونق افتاد، یا در خطر فراموشی قرار گرفت و یا به دلیل ارزش بسیار بالاتر از محصولات ماشینی، به کالاهایی لوکس تبدیل شد.
اکنون باززندهسازی و احیای صنایع دستی در دستور کار معاونت صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی قرار گرفته و در این مسیر اولویت با رشتههایی است که منسوخ شده، در حال منسوخ شدن و یا در خطر فراموشی هستند.
آموزش؛ نخستین راهکار مقابله با فراموشی صنایع دستی
معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس در گفت و گو با خبرنگار ایرنا با بیان اینکه احیای این رشتههای صنایع دستی از وظایف میراث فرهنگی است، گفت: طی سالهای گذشته تجربههای موفقی در احیای این هنرِ صنعتها داشتهایم.
مجید سلیمی افزود: در این مسیر، کلاسهای آموزشی با استفاده از ظرفیت استادکاران پیشکسوت برپا شد تا هنر و دانستههای آنان به نسل جدید منتقل شود.
معرفی چند نمونه موفق
پس از آموزش، آنچه اهمیت دارد، کاربردی و روزآمدسازی دستساختههاست تا بتواند جای خود را در سبد خرید تعداد بیشتری از مردم باز کند.
معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، احیای دستبافتههای داری از جمله گچمه و شیشهدرمه را نمونههایی موفق از صنایع دستی احیا شده دانست که در حال منسوخ شدن بودند.
سلیمی گفت: آموزش این هنر صنعتها و ساخت محصولات تلفیقی (مانند تولید کیف با تلفیق دستبافته و چرم) و بافت آنها در ابعاد کوچک، سبب شده تا تولید و فروش این تولیدات رونق خوبی پیدا کند.
به گفته او، این صنایع دستی که میرفت تا به دست فراموشی سپرده شود، امروز چنان رونقی یافته که بافندگان بسیاری را در کازرون، فیروزآباد و قیر و کارزین شاغل کرده است.
مستندسازی رویههای سنتی در زمان همزیستی صنایع دستی با ماشینها
علاوه بر این، برخی از صنایع دستی اگر چه هنوز از رونق برخوردارند یا احیا شدهاند، اما بخشهایی از آنها دیگر به رویه سنتی گذشته تولید نمیشود، بلکه با روشهای نوین و ماشینی همراه شدهاند.
به گفته معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، گرهچینی، سفال و سرامیک و کاشی هفترنگ شیراز برخی از هنرهایی هستند که امروز دیگر بخشهایی از فرآیند سنتی تولیدشان جای خود را به استفاده از ماشین و مواد اولیه تولیدی کارخانجات داده است.
سلیمی گفت: برای حفاظت از این میراث معنوی فارس، مستندسازی رویههای سنتی در مصاحبه با اساتید پیشکسوت اصیل در دستور کار قرار گرفته و با ثبت در مرکز اسناد، از فراموشی آنها جلوگیری میشود.
او عنوان کرد: تا کنون میراث شفاهی رشتههای کاشی هفترنگ، سفال و سرامیک، منبت و گرهچینی ثبت و ضبط شده و گامهایی دیگر نیز برای حفظ این میراث برنامهریزی و اجرا شده است.
همراهی میراث تاریخی برای احیای صنایع دستی فارس
یکی دیگر از راهکارهای حفظ و احیای صنایع دستی اصیل فارس، استفاده از آنها در مرمت میراث تاریخی از جمله خانههای تاریخی است.
به گفته معاون میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی فارس، مصوب و تاکید شده تا با هدف حفظ اصالت و نیز حمایت از استادکاران صنایع دستی، در مرمت خانههای تاریخی شیراز حتما از رویههای اصیل و سنتی استفاده شود.
سلیمی گفت: در فرآیند احیای رشته گرهچینی چوب، میراث فرهنگی فارس مصمم است تا در مرمت در و پنجرههای خانههای تاریخی، از روشهای فاق و زبانه سنتی استفاده شود تا به حفظ همه بخشهای گرهچینی فارس از فراموشی کمک کند.
او این اقدامات را گامهایی مهم و بزرگ در مسیر حفظ و احیای صنایع دستی دانست.
شناسایی، مطالعه و احیای صنایع دستی منسوخشده یا در خطر منسوخ شدن در فارس ادامه دارد و به گفته معاون صنایع دستی ادارهکل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی، در هفته پیش رو، کمیته فنی نیز به این منظور تشکیل خواهد شد تا رشته یا رشتههای مناسب برای باززندهسازی در سال جاری انتخاب و برنامهریزی شود.
