ماموران نیروی انتظامی، ضابطان دادگستری می باشند که از طرف مقام قضایی جهت انجام وظایفی نظیر دستگیری و تعقیب متهمین، جمع آوری ادله و مدارک جرم، انجام تحقیقات پیرامون جرم ارتکابی و.. مامور می باشند

اگرچه این مامورین دارای اختیاراتی در ارتباط با متهمین می باشند ولی در برخورد با اشخاص، موظف به رعایت ضوابطی نیز می باشند. برای مثال حق ندارند برای گرفتن اقرار از متهم او را مورد ضرب و شتم یا خشونت فیزیکی یا کلامی قرار دهند و یا بدون داشتن مجوز وارد منزل مسکونی اشخاص شوند.
در صورت ارتکاب چنین تخلفاتی از جانب مامورین، می توان از آنها شکایت نمود.

جرایم ارتکابی توسط مامورین پلیس:
مامورین پلیس نیز مانند اشخاص عادی ممکن است مرتکب جرایمی حین انجام وظیفه شان بشوند که
در زیرضمن برشمردن رایج ترین جرایم ،تعدادی از آنها را تشریح می کنیم .

۱) اخذ بی‌مورد مدارک
۲) عدم پاسخگویی به موقع به مراجعین به دلایلی همچون صرف صبحانه، ناهار و یا برگزاری مراسم
۳) افشای اطلاعات موضوع پرونده توسط کارکنان کلانتری،
۴) تغییر موضوع شکایت توسط مأموران کلانتری،
۵) عدم عودت وسایل شخصی و مدارک اخذ شده از مراجعان،
۶) مفقود شدن مدارک مراجعان
۷) عدم رعایت حقوق شهروندی و استفاده از الفاظ نامناسب و برخورد فیزیکی
۸) سهل انگاری در اجرا و ابلاغ احکام قضایی
۹) موکول نمودن امور ارباب رجوع به روز بعد با توجه به جدول زمان رسیدگی
۱۰) کم و زیاد کردن اوراق پرونده
۱۱) عدم تشکیل به موقع پرونده به هنگام مراجعه شکات با توجه به جدول زمان رسیدگی
۱۲) مطالبات نامشروع و غیرقانونی
۱۳) عدم تشکیل پرونده در کلانتری حتی اگر موضوع در حوزه دیگری اتفاق افتاده باشد.

تشریح برخی از تخلفات پلیس متخلف :

۱-ضرب و شتم متهم توسط مامورین انتظامی و یا توهین و فحاشی و به طور کلی نقض حقوق شهروندی: گاها اشخاص از برخورد نامناسب مامورین پلیس به ویژه در برخورد با اشخاص گلایه دارند و بعضا پیش آمده که مامورین قصد بازداشت متخلفین را داشته اند که به دلیل مقاومت با برخورد فیزیکی یا توهین و بعضا تهدید پلیس مواجه شده اند.
سوال اینجاست که آیا این مامورین حق اعمال چنین رفتار هایی را دارند یا خیر؟ قطعا مامورین نیروی انتظامی در خصوص حقوق شهروندی و حفظ کرامت متهمین آموزش هایی را می بینند؛ لیکن در موارد محدودی ممکن است حقوق اشخاص توسط آن ها نقض شود.
قطعا نقض حقوق شهروندی توسط مامورین نیروی انتظامی نه تنها مجاز نمی باشد بلکه به موجب ماده ( ۵۷۰ ) قانون مجازات اسلامی، جرم و قابل مجازات نیز می باشد.

۲- افشا نمودن اطلاعات موضوع پرونده توسط کارکنان کلانتری: به موجب ماده ( ۴۰) قانون آیین دادرسی کیفری، مامورین انتظامی حق افشای اطلاعات پرونده از جمله نام متهمین و یا شاکی، اسامی شهود و مطلعین، محل اقامت و سایر اطلاعات پرونده را جز در مواردی که قانون مقرر کرده است ندارند لذا تخلف از این ماده موجب محکومیت انتظامی ( سه ماه تا یک سال انفصال از خدمات دولتی) می باشد.

۳-تهدید و شکنجه متهم توسط مامورین انتظامی:
به موجب ماده (۶۰) قانون آیین دادرسی کیفری، مامورین انتظامی، در بازجویی های خود، حق اجبار یا تهدید متهم، استفاده از کلمات توهین آمیز، طرح سوالات اغفال کننده، و سوالات خارج از موضوع اتهام را ندارند و اظهارات متهم که ناشی از شکنجه و تهدید و اجبار باشد معتبر نیست.

۴-بازداشت غیر قانونی و بدون مجوز اشخاص توسط مامورین انتظامی :
به موجب ماده ( ۴۴ قانون آیین دادرسی کیفری) ضابطان دادگستری به در جرایم غیر مشهود بدون کسب نظر از دادستان حق بازداشت متهم را ندارند در جرایم مشهود نیز بیش از ۲۴ ساعت حق بازداشت متهم را ندارند.

منظور از جرم مشهود چیست؟

الف- چنانچه جرم در منظر ضابطان دادگستری واقع شود یا ماموران یاد شده بلافاصله در محل وقوع جرم حضور یابند و یا آثار جرم را بلافاصله پس از وقوع مشاهده کنند می توانند متهم را بازداشت نمایند.
ب – بزه دیده یا دو نفر یا بیشتر که ناظر وقوع جرم بوده اند، حین وقوع جرم یا بلافاصله پس از آن، شخص معینی را به عنوان مرتکب معرفی نمایند.
پ – بلافاصله پس از وقوع جرم، علائم و آثار واضح یا اسباب و ادله جرم در تصرف متهم یافت شود و یا تعلق اسباب و ادله یاد شده به متهم محرز شود. برای مثال هنگام به قتل رسیدن مقتول، یک نفر با چاقوی خونی در صحنه جرم حاضر باشد. در این صورت جرم مشهود است و مامورین حق بازداشت وی را داند.
ت – متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، قصد فرار داشته یا در حال فرار باشد یا بلافاصله پس از وقوع جرم دستگیر شود.
ث – جرم در منزل یا محل سکونت افراد، اتفاق افتاده یا در حال وقوع باشد و شخص ساکن، در همان حال یا بلافاصله پس از وقوع جرم، ورود ماموران را به منزل یا محل سکونت خود درخواست نماید.
ج – چنانچه متهم بلافاصله پس از وقوع جرم، خود را معرفی کند و وقوع آن را خبر دهد نیز مامورین حق بازداشت وی را دارند.
چ – متهم ولگرد باشد و در آن محل نیز بدنام باشد.

۵- ورود بدون مجوز به منزل اشخاص: به موجب ماده ۵۵ قانون آیین دارسی کیفری، مامورین انتظامی حق ورود به منازل، اماکن تعطیل و بسته و تفتیش آنها، همچنین بازرسی اشخاص و اشیاء را بدون مجوز مقام قضایی ندارند مگر آنکه جرم مشهود باشد
گرفتن مدرک از اشخاص بدون داشتن ضرور ممنوع است.

نحوه شکایت از پلیس متخلف :

در صورتی که جرم در رابطه با وظایف مامور نباشد دادسرای عمومی محل وقوع جرم صلاحیت داشته لکن در صورتی که جرم در رابطه با وظایف مامور باشدشاکی لازم است به دادسرای نظامی محل وقوع جرم مراجعه و با تقدیم شکوائیه و ابطال تمبر، شکایت خود را مطرح نماید. در صورتی که سازمان قضایی نیروهای مسلح صلاحیت رسیدگی به شکایت را داشته باشد، پس از تعیین شعبه، پرونده در شعبه دادیاری یا بازپرسی ثبت و قاضی دستورات لازم را برای پیگیری صادر می نماید.

اما از طریق سامانه ۱۹۷ نیز امکان شکایت وجود دارد.

کارشناس ارشد حقوق کاظم قبادی سعدی